Voortdurende stress, werkoverbelasting of spanningen tussen collega's: werkgerelateerde belastende factoren hebben grote gevolgen voor je medewerkers en je bedrijf. Als werkgever ben je wettelijk verplicht preventiemaatregelen te nemen tegen psychosociale risico's. Blijf daar niet bij stilstaan! Wie uitblinkt in HR-beheer en planning, verbetert het welzijn van de teams én de gezondheid van het bedrijf.
Samenvatting
Sommige aspecten van het dagelijkse werk kunnen leiden tot onwelzijn op het werk. In België zijn werkgevers wettelijk verplicht om deze psychosociale risico's aan te pakken. Goede HR-praktijken helpen bovendien om een rustige en stimulerende werkomgeving te scheppen.
- Wat zijn psychosociale risico's in een bedrijf?
- Wat zijn je wettelijke verplichtingen inzake de preventie van psychosociale risico's?
- Welke HR-praktijken op het vlak van beheer en planning kun je invoeren?
Hoe worden psychosociale risico's op het werk gedefinieerd?
De Belgische regelgeving definieert psychosociale risico's als de kans dat een of meerdere werknemers psychische schade ondervinden. Die schade kan al dan niet gepaard gaan met lichamelijke schade. Ze ontstaat door blootstelling aan elementen van:
- de arbeidsorganisatie
- de arbeidsinhoud
- de arbeidsvoorwaarden
- de arbeidsomstandigheden
- de interpersoonlijke relaties op het werk
Het gaat om elementen waarop de werkgever een impact heeft en die objectief een gevaar inhouden. Het onwelzijn dat uit deze psychosociale risico's voortvloeit, leidt tot demotivatie, ziekteverzuim en soms tot burn-out.
In welke domeinen van het werkleven komen psychosociale risico's voor?
Verschillende aspecten van het werkleven kunnen psychosociale risico's met zich meebrengen die werknemers treffen:
- De arbeidsorganisatie:
De moeilijkheden waarmee teams te maken krijgen, vinden hun oorsprong in de bedrijfsvoering. Analyseer de managementstijl, de werkmethodes en -processen en de planning van uurroosters en taken. Dat brengt vaak veel aan het licht.
- De arbeidsinhoud:
Taken en activiteiten kunnen zwaar zijn, psychisch of fysiek. Voor werknemers is dat een veelvoorkomende belastende factor.
- De arbeidsvoorwaarden en de arbeidsomstandigheden:
Concreet zijn de werkomgeving, de uurroosters en het materiaal bepalend voor het dagelijkse werk. Ook de zin van de opdracht en de opleidings- en loopbaanperspectieven zijn belangrijke factoren voor het welzijn op het werk.
- De interpersoonlijke relaties op het werk:
Goede contacten met collega's staan vaak bovenaan het lijstje van prioriteiten voor welzijn op het werk. Het ontbreken van begeleiding en van sociale steun is een bron van demotivatie en werkmoeheid.
Onwelzijn op het werk heeft vaak meerdere oorzaken. Elke situatie is anders, maar algemene maatregelen bevorderen een gezonde omgeving en goede arbeidsomstandigheden.
Welke psychosociale risico's komen vaak voor?
Een situatie is pas een psychosociaal risico als ze een objectief gevaar inhoudt en de werkgever hierop kan ingrijpen. Vandaag zijn verschillende fenomenen beter gekend. Ze komen vaak voor op de werkvloer:
- Pesterijen op het werk worden gedefinieerd als onrechtmatig en herhaald gedrag. Dat gedrag vindt plaats tijdens het werk. Het heeft tot doel of gevolg dat de persoonlijkheid, de waardigheid of de fysieke of psychische integriteit van een werknemer wordt aangetast. Ook gedrag dat zijn betrekking in gevaar brengt of een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving creëert, valt eronder. Het kan zich uiten in woorden, bedreigingen, handelingen, gebaren of eenzijdige geschriften.
- Geweld op het werk is uiteraard een van de psychosociale risico's met de grootste impact. Het gaat om elke feitelijkheid waarbij een werknemer fysiek of psychisch wordt bedreigd of aangevallen tijdens het werk. Denk aan slagen en verwondingen, bedreigingen en beledigingen, ongegronde beschuldigingen, enz.
- Ongewenst seksueel gedrag verwijst naar elke vorm van ongewenst verbaal, non-verbaal of fysiek gedrag met een seksuele connotatie. Dat gedrag heeft tot doel of gevolg dat de waardigheid van een persoon wordt aangetast. Het kan ook een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving creëren.
- Ook conflicten op het werk horen bij de risico's van het werkleven, bijvoorbeeld tussen werknemer en werkgever of tussen collega's. Als ze lang aanslepen, leiden ze tot spanning, stress of onzekerheid.
Wat zijn de wettelijke verplichtingen van werkgevers inzake psychosociale risico's?
De wettelijke verplichtingen van de werkgever staan in de wet van 4 augustus 1996 betreffende het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk. De uitvoeringsbesluiten die deze wet verduidelijken, zijn gebundeld in de Codex over het welzijn op het werk.
Een analyse van de psychosociale risico's
Als werkgever of HR-manager moet je om de 5 jaar een risicoanalyse van de psychosociale risico's uitvoeren. Zo breng je alle situaties in kaart die psychosociale problemen in het bedrijf kunnen veroorzaken.
Een actieplan
Stel op basis van deze analyse een actieplan op. Dit plan neemt de risico's weg. Lukt dat niet, dan beperkt het de impact ervan met maatregelen. Het beschrijft ook de stappen bij een problematische situatie of wanneer een werknemer om tussenkomst vraagt.
Een jaarlijkse evaluatie
Een preventiebeleid staat niet stil: het evolueert mee met de realiteit van het bedrijf. Elk jaar evalueert het bedrijf de maatregelen om psychosociale risico's te bestrijden en te voorkomen, en werkt het ze bij.
Ook het bijwerken van het arbeidsreglement is een wettelijke verantwoordelijkheid van de werkgever. Dat reglement bepaalt onder meer de procedure bij een risicosituatie. De werkgever moet daarnaast een proactief informatiebeleid voeren naar de werknemers toe. Naargelang de structuur van het bedrijf moet hij ook beschikken over een interne of externe preventieadviseur “psychosociale aspecten”.
Welke gevolgen hebben psychosociale risico's?
Psychosociale risico's op het werk veroorzaken stress en demotivatie, die soms leiden tot ziekteverzuim en gevallen van burn-out. Deze situaties bedreigen het welzijn van de werknemers, maar ook het evenwicht van het bedrijf.
De impact van psychosociale risico's op het bedrijf
Als werkgever wil je je werknemers optimale arbeidsomstandigheden bieden. Je probeert ook ervoor te zorgen dat je bedrijf conform de wetgeving werkt. Maar preventie van psychosociale risico's speelt ook een essentiële rol voor de gezondheid en het succes van je bedrijf. De risico's die het welzijn van je teams bedreigen, hebben menselijke, organisatorische en financiële gevolgen:
- Een verstoorde werkorganisatie: psychosociale risico's leiden tot meer ziekteverzuim en een hoger personeelsverloop. De vervangingen en nieuwe aanwervingen die daaruit voortvloeien, vergen veel tijd. De teams moeten zich herorganiseren. Vaak dalen de productiviteit en zelfs de motivatie.aanwervingen die daaruit voortvloeien, vergen veel tijd. De teams moeten zich herorganiseren en kampen vaak met een daling van de productiviteit en zelfs van de motivatie.
- Extra kosten: vervanging van afwezigen, aanwerving en opleiding van nieuwe medewerkers kosten veel geld. Dat geldt ook voor productiviteitsverlies en eventuele juridische procedures bij een geschil.
- Een verziekt klimaat: werkgerelateerd onwelzijn heeft gevolgen voor het hele personeel door afwezigheden en werkoverbelasting. Dit kan leiden tot minder betrokkenheid van de werknemers en spanningen binnen de teams. Een slechte medewerkerservaring schaadt bovendien het imago van het bedrijf en het werkgeversmerk.
Welke good practices voor HR verminderen de psychosociale risico's in je bedrijf?
Werkgevers in België hebben wettelijke verplichtingen. Daarnaast dragen goede HR-praktijken in personeelsbeheer en werkplanning bij tot een stimulerende werksfeer.
1. Een transparante interne communicatie in twee richtingen bevordert gezonde werkrelaties en een rustig klimaat. Verspreid alle nuttige informatie onder het personeel, zoals uurroosters, reglementen, contactpersonen enz. Voorzie ook ruimte om te luisteren, zodat je signalen van de werkvloer kunt opvangen en moeilijkheden meteen kunt aanpakken.
2. Realistische planningen die een evenwicht vinden tussen de werklast en de beschikbare middelen, zijn essentieel om overbelasting en stress te vermijden. Zorg ervoor dat je voldoende werktijd toekent. Zo kunnen werknemers hun doelstellingen bereiken en voldoening ervaren.
3. Bied toegankelijke HR-tools aan die ook intuïtief zijn. Zo hebben je werknemers eenvoudig toegang tot hun gegevens en kunnen ze zelfstandig stappen zetten. Een goed medewerkersportaal maakt informatie transparanter en geeft werknemers meer controle over hun professionele situatie.
4. Maak gebruik van collectieve intelligentie: betrek werknemers en HR-medewerkers bij de regelmatige evaluatie van de psychosociale risico's en van de preventiemethodes. Door het perspectief van de direct betrokkenen mee te nemen, verrijk je je aanpak en betrek je alle partijen van bij het begin.
Verbeter en optimaliseer de arbeidsomstandigheden van uw teams met Kelio
+ 20 000 clients
100% conform GDPR en arbeidsrecht
39 jaar expertise